Doğucan TEPE
Tuzla Aydınlı Hakev Aydınlı Cemevi (Dedesi ve Zakiri)
E-Mail: Dogucantepe1905@outlook.com
Öz: Alevi inancında kadın ve erkek her zaman önemli bir yere sahiptir. Çünkü alevi inancında kadın erkek eşittir. Cem erkanında cinsiyet fark etmeksizin kişi can olarak nitelendirilir. Aleviler bu eşitliği Kuran- ı Kerim’in Tevbe suresi ayet 71’den görmüştür.’’ Mümin erkekler mümin kadınların, Mümin kadınlar mümin erkeklerin velisidir.’’ Allah bu ayetinde ne kadını erkekten üstün ne de erkeği kadından üstün görmüştür.
Anahtar kelimeler: Kadın, Erkek, Alevi, Eşitlik, Can
Giriş: Aleviler 1400 yıldır, Hak, Muhammed, Ali silsilesini günümüze o kadar güzel bir şekilde getirmiştir ki kadın ve erkek ayrımı olmaksızın ikisi de Hakkın darında eşittir. Çünkü Allah’ın emirlerine uymak Aleviler’in vazgeçilmez parçasıdır. Dünya üzerindeki toplumlarda eşitlik göreceli bir kavram durumunda iken aleviler bunu kültürel ve yaşamsal geleneklerine ve kendi damarlarına işlemiştir.
ALEVİ İNANCINDA KADIN ERKEK EŞİTLİĞİ
Erkek kadın sorulmaz, muhabbetin dilinde,
Hakk'ın yarattığı her şey yerli yerinde,
Bizim nazarımızda, kadın erkek farkı yok,
Noksanlık, eksiklik senin görüşlerinde,
Yukarıdaki dize Hünkar Hâce Bektaş-ı Veli’ye aittir. Hünkar burada kadın erkek ayrımının olmadığını ve sadece eksikliğin sadece kişinin kendi görüşlerinde fikirlerinde olduğunu söylemektedir. Görüş ise kişisel ve değişebilen bir kavram olduğu için insanların türlü fikirleri illaki olacaktır. Allah Tin suresi 4. Ayette ‘’ Biz insanı en güzel şekilde yarattık’’ cümlesinden kadın erkek ayrımı olmaksızın ikisine de eşit şekilde yarattığını görmekteyiz. Allah bize kendi nurundan üflerken aslında cinsiyetsiz yalın saf berrak en güzel temsiliyetleri taşımakta bize yani insanoğluna verdiği en güzel mükâfatlardan birisidir.
Kuran-ı Kerim’in ilk suresi olan Alak suresi 2.ayette Allah ’’ Biz insanı sevgiden ve ilgiden yarattık.’’ Demiştir. İnsanları birbirlerine kadın ve erkek olarak eş yaratmış ve birbirlerine sevgi ve ilgi vererek hayat bulmalarını sağlamıştır. İnsanların gözlerinde gördüğünü kalbinde yaşatması gerek. Aleviler cem ibadetlerinde de kadın erkek fark etmeksizin aynı çatı altında ibadet ederler. Çünkü Tevbe suresi ayet 71’de buyuruyor. ’’Mümin erkekler mümin kadınların mümin kadınlar mümin erkeklerin velisidir.’’
Alevilikte nasıl ki yol önderi olarak dede var ise yine aynı şekilde ana da vardır. Analarda yol erkan sürebilir, burada asıl önemli kısım hiçbir fark olmamasıdır. Kadın Zakir’ler de vardır. Bu yola gönül vermiş Hak-Muhammed-Ali yolunu özünde bulmuş her alevi canı hak katında eşittir. Çünkü Fecr suresi ayet 28’de Allah ‘’Razı etmiş ve edilmiş olarak dön rabbine.’’ Diye buyuruyor. Yeryüzünde razı etmiş ve edilmiş olarak dönmek insanların gönül terazisinde ferahlık sağlamaktadır.
Sonuç: Sonuç olarak Alevilikte kadın erkek eşitliği hakkın kelamından yola çıkarak emirlerine ve kurallarına uyarak İslam’ın temel kaynaklarında ve Alevi inanç geleneğinde insanın yaratılışı, değeri ve kadın–erkek eşitliği üzerine vurgulayarak ortak bir zeminde buluşmaktadır. Kuran-ı kerim insanın “en güzel şekilde yaratıldığı” ifadesi, cinsiyet ayrımını aşan bütüncül ve eşitlikçi bir bakış sunarken; müminlerin birbirlerinin velileri olduğuna dair ayet, toplumsal ve manevi hayatta kadın ve erkeğin birlikte var oluşunu desteklemektedir. Alevilikte de cem erkânında kadın ve erkeğin yan yana ibadet etmesi, ana–dede geleneğiyle her iki cinsin de yol önderliği yapabilmesi, bu eşitlik anlayışının pratikteki en açık yansımalarıdır. Bu perspektif, insanın özünde taşıdığı ilahi nefesin cinsiyetten bağımsız saf bir değer olduğunu hatırlatır. Dolayısıyla hem İslam’ın temel öğretileri hem de Alevi yolunun erkânı, insanın hak katındaki eşitliğini esas alarak sevgi, ilgi, rıza ve adalet temelinde bir yaşam anlayışı sunar. Bu yaklaşım, bireylerin hem kendileriyle hem de toplumla barışık bir şekilde Hakk’a yönelişini mümkün kılar.,
Kaynakça: DEDEBABA, D. B. (2007). KUR'AN-I KERİM (MANZUM MEAL). ANKARA : ARDIÇ YAYINLARI
METİN, C. (2007). ALEVİLİK HUKUKU TASAVVUFU İLMİHALİ VE CEM HİZMETLERİ. ANKARA: KISMET CİLT EVİ
YAYLA, D. (2024, MART). ALEVİ İNANCINDA ZÂKİRLİK GELENEĞİ VE KADIN ZÂKİR OLMAK. DERGİ PARK https://dergipark.org.tr/tr/pub/tfa/issue/87289/1553917 adresinden alındı.