ÖZ
Alevi inancında Çerağ kutsal olarak kabul edilen cem erkanlarında mum yakılarak ,12 Hizmetin bir parçası olup gönül aydınlatma aracı olan, ibadetin ana sır kaynağı olup, Allah, Muhammed ,Ali silsilesini bugüne kadar gelmesini sağlayan yapı taşlarından biridir. Çerağ gönüllerin aydınlatılmasında Şeriat ehlinin hakikate ulaşmasını sağlayacak unsurlardandır. Çerağ sadece mumdan ibaret değildir. Bir uyanıştır. Bu uyanış insanlığa ışık saçmak olarak da bilinir. Kainatta, yeryüzünde insanlığın doğru yola gitmesini sağlayacak temel yapı taşlarındandır. Öze gelecek olursak her insan içindeki çerağı keşfederse birer yol gösterici olabilir. Zira ‘’nefsini bilen rabbini bilir.’’
Anahtar Kelimler: Çerağ, On İki Hizmet, Delil, Mum...
GİRİŞ
Çerağ Cem erkanında 3 mum ile ALLAH- MUHAMMED- ALİ isimleri zikredilerek yakılır. Ve bu hizmeti yürüten kişiye çerağcı veya delilci olarak adlandırılır. Cem erkanı bitene kadar yanmaya devam eder. Çerağ uyandırması yöreden yöreye değişmekte olup bazı yörelerde Çerağcı’nın uyandırdığı mum eğer söner ise uyandıran hizmetli kurban kesmek zorunda kalır. Ve yine aynı şekilde bazı yörelerde Çerağ mumları kurban edilen hayvanın yağından yapılmaktadır.
ALEVİ İNANCINDA ÇERAĞ NEDİR?
Alevi inancında Çerağ cem erkanında yakılan 3 adet muma verilen addır. Bu Çerağ'ı Allah, Muhammed ve Ali adına yakılır. Çerağ'ı uyandıran kişiye ise Çerağcı, delilci denilir. Çerağ cem ibadetinde yakılmasının en büyük sebeplerinden birisi ise Allah’ın Nur suresi 35. ve 36. Ayette belirttiği gibi ‘’Bu nur, içi Çerağ’lı kandil nuru gibidir. Bu çerağ bir billurun içindedir. Bu billur parıldayan bir yıldız gibi balkıyıp durur, yakılır. Doğu'da olmayan Batı'da olmayan mübarek, kutsallaşmış bir zeytin ağacından, onun yağına bir ateş değmese de pek ona dokunmasa da sanki ışık verecektir. Nur üstüne nurdur o. Allah pek iyi bilir. Kimi dilerse onu bu nurunu iletir. Hak Allah insanlara misaller getirir durur. Her şeyi bilen odur. Bu ışık Allah’ın yüksek tutulmasına ve kendi adının anılmasına izin verildiği evlerde yakılır. Onlar sabah akşam Allah’ı tesbih ederler.’’
Aleviler hiçbir zaman kurandan ayrılmamışlardır. Bu da yaşanmışlığın en güzel göstergesidir. Burada belirtilen çerağ uyandırılırken, ’’Yaratan Allah’ın nuru aşkına, Hz. Peygamberin nuru aşkına ve sırrı velayetin nuru aşkına’’ diye zikredilerek yakılır. Bunu 12 Hizmet görevlisi olan çerağcı hizmetini yürütür. Hizmetini bitirdikten sonra Duaz-ı İmam okunarak ve dede gülbank’ıyla hizmet tamamlanır. Ve cem bitene kadar Çerağ yanmaya devam eder. Okunan Duaz-ı İmamlardan bir örnek verecek olursak, "Pir Sultan Abdal’’ yol erenimizin Çerağ ile ilgili bir değişini aşağıda eklemekteyim;
Mümin Müslim Meydan Açtı Ya Ali
Yansın Ali Aşkına Uyansın Çerağ
Pirim Hünkar Hacı Bektaşi Veli
Yansın Hak Aşkına Uyansın Çerağ
Yansın Hak Muhammed Ali Aşkına
Hatice, Fatıma Nura Boyandı
Hasan, Hüseyin'le İçenler Kandı
Şâh Zeynel Abidin’le Semalar Yandı
Yansın Hak Aşkına Uyansın Çerağ
Yansın Hak Muhammed Ali Aşkına
İmamı Bakırdan Cafer Yoluna
Musa'yı Kazımın Gonca Gülüne
İmamı Rızanın Sadık Kuluna
Yansın Hak Aşkına Uyansın Çerağ
Yansın Hak Muhammed Ali Aşkına
Taki Naki Meydanımız Varımız
Hasan-ül Askeri Sadık Yârimiz
Muhammed Mehdidir Sevgi Nurumuz
Yansın Hak Aşkına Uyansın Çerağ
Yansın Hak Muhammed Ali Aşkına
Pir Sultan Abdalım Zikrim Hak ile
Hakikatte Hak Katarı Çekile
Kıyamete Kadar Yana Yakıla
Yansın Hak Aşkına Uyansın Çerağ
Yansın Hak Muhammed Ali Aşkına... Çerağ sadece mumdan ibaret değildir. İnsanlığın uyanışıdır. Çerağ Şah-ı Merdan İmam Ali’dir. Çünkü marifet ehlinin uyandırıcısıdır. Çerağ sadece mumdan ibaret değildir bir yol göstericidir. Örneğin; Hacı Bektaş Veli bir Çerağ’dır. Çünkü kamil insan olma motifini insanların yüreklerine 4 kapı 40 makam olarak Hak Muhammed Ali esasına göre vermiştir. Bunu da Şeriat, Tarikat, Marifet ve Sırrı Hakikat olarak çözümlemiş ve insanların idrak edebilmesi için daha kolay ve yalın bir şekilde ortaya koymuştur. Çerağ, Farsça bir kelime olup Allah’ın ışık biçiminde görünüşe taşınması, Hz. Muhammed’in Allahtan gelen ilk ışık olması, Hz. Ali ve ehlibeytinin bu ışığı sonsuza dek taşıması ve ruhun aydınlanmasının bir sembolü olarak geçmektedir. Cem erkanlarında kullanılan kandil mum olarak geçmektedir.
SONUÇ
Alevi inancında Çerağ kelimesinin anlamı ve terminolojik içeriği konu açısından ele alarak bir bütün halinde işlemiş bulunmaktayım. Çerağ sadece yanan bir mum değildir. İnsanın kendi özünde hakikate ulaşmasını sağlayan temel faktörlerden biridir. Bu Çerağ sonsuza dek bir uyarıcı, bir bilgelik sembolüdür. Bu bilgeliği Hak Muhammed Ali üçlemesinden alarak insanlığa ışık saçanlardan olmalıyız. Herkes bir gün hakikati yaşayacaktır. Çünkü insanın gönlündeki Çerağ her zaman aydınlatıcıdır, yol göstericidir. Çünkü Delil-i Şah-ı Merdan Ali cümlemizin gönlüne ışık saçanlardandır. Yöresel değişiklikler sürekli olacaktır, fakat ‘yol bir, sürek bin bir’ anlayışıyla hareket ettiğimiz için insanların ulaşacağı yolun sonu hep aynıdır.
KAYNAKÇA:
BOZKURT, F. (2013). BUYRUK. F. BOZKURT içinde, BUYRUK (s. 59-61). İSTANBUL: ŞAH KULU SULTAN KÜLLİYESİ MEHMET ALİ HİLMİ DEDEBABA ARAŞTIRMA EĞİTİM KÜLTÜR VAKFI.
DEDEBABA, D. B. (2007). KUR'AN-I KERİM (MANZUM MEAL). ANKARA : ARDIÇ YAYINLARI.
KORKMAZ, E. (2016). ETİMOLOJİK KIZILBAŞ SÖZLÜĞÜ. İSTANBUL: DEMOS YAYINLARI.
METİN, C. (2007). ALEVİLİK HUKUKU TASAVVUFU İLMİHALİ VE CEM HİZMETLERİ. ANKARA: KISMET CİLT EVİ.
TOPAL, M. (2022). EZOTERİK TASAVVUF. M. TOPAL. içinde İSTANBUL: DESTEK YAYINLARI.